Budowa ciała i wygląd zewnętrzny ptaków wodnych są bardzo rozmaite. Spotykamy jak gdyby żywe łodzie podwodne, zwykłe łodzie służące do pływania na powierzchni i poruszane za pomocą wioseł, formy, które chodzą jak gdyby na nartach, umożliwiających utrzymanie się na powierzchni błota lub na pływających roślinach, prawdziwych akrobatów, którzy umieją wdrapywać się na źdźbła trzciny, niby na pionowo ustawione tyczki i wreszcie ptaki przypominające samoloty wodnopłatowce.Ta wielka rozmaitość kształtów zależy od dwóch czynników: po pierwsze — z jakimi innymi ptakami dany gatunek jest spokrewniony, czyli do jakiego należy rzędu ptaków w systematyce zoologicznej, a po drugie — do jakiego środowiska wodnego się przystosował.
Nie wszystkie ptaki żyjące nad wodą są z sobą spokrewnione w równym stopniu. Tak np. kaczki, gęsi, łabędzie i tracze należą do jednego rzędu ptaków Blaszkodziobych. Natomiast perkozy nie mają oprócz życia w tym samym środowisku nic wspólnego z kaczkami; należą one do osobnego rzędu Perkozów. Chociaż pływająca na wodzie łyska przypomina z daleka kaczkę, z kaczkami spokrewniona nie jest, gdyż jest przedstawicielem rzędu Chruścieli, podobnie jak kokoszka wodna. Ukrywające się w trzcinach bąki i bączki są ptakami Czaplowatymi, a czaple, podobnie jak bociany, należą do rzędu ptaków Brodzących. Również rybit- wy i mewy tworzą rząd odrębny. Do życia nad wodą przystosowały się poza tym niektóre gatunki spośród ptaków śpiewających, a nawet drapieżniki, jak rybołów i błotniak stawowy.
Obfitość pożywienia i bezpieczeństwo, z jakiego w znacznym stopniu korzystać mogą wszystkie zwierzęta żyjące nad wodą, przyczyniły się do tego, że do środowiska wodnego przystosowały się niektóre gatunki niemal spośród wszystkich rzędów.
Ptaki są kręgowcami stałocieplnymi. Organizm ich nie może zbyt szybko tracić ciepła, gdyż zbytnie obniżenie temperatury spowodowałoby śmierć. Woda jest środowiskiem chłodnym, pochłaniającym ciepło, toteż ciało ptaka wodnego musi mieć lepszą ochronę przed zimnem niż gatunki żyjące na suchym lądzie. Pióra ptaków wodnych są zatem nadzwyczaj gęste i tworzą szczelną powłokę. Niekiedy powłoka ta z zewnątrz połyskuje i sprawia wrażenie, jak gdyby nie była z piór, a z porcelany. Pióra pokrywowe układają się tak szczelnie, że ani jedna kropla wody nie przedostaje się do skóry.
Odporność piór na wodę zwiększa tłuszcz, którym ptaki wodne często się namaszczają. Gruczoł tłuszczowy znajdujący się na grzbiecie tuż nad ogonem jest u nich szczególnie dobrze rozwinięty.
Pod powłoką z piór pokrywowych znajduje się gruba warstwa piór puchowych, zatrzymujących ciepło. A zatem perkoz i kaczka, choć prawie przez całe życie pływają na wodzie lub nurkują, otulone są ciepłą i suchą pierzynką. Woda może być lodowato zimna, a skóra ich pozostaje sucha i ciepła.
Nie tylko gatunki pływające na wodzie muszą mieć upierzenie odporne na wodę, lecz prawie w równej mierze wszystkie ptaki, które przebywają w trzcinie lub na bagnach. Powietrze jest tam bardzo wilgotne, a wieczorem i nad ranem tworzą się gęste mgły i skrapla obfita rosa.